عدم رعایت عفاف در فضای مجازی و آسیب های پیش روی

یکی از ابزار های ارتباطی نوین در جهان امروز نرم افزار های (application) جامعه ی مجازی (social networking) است که در بستر اینترنت (internet) و از طریق موبایل(mobile) ، لبتاب (labtap) ، رایانه های جیبی (tablet,ipad) و کامپیوتر های شخصی (PC)  افراد در این فضای مجازی حضور دارند و به ایجاد ارتباط ، گفتگو ، نمایش و به اشتراک گذاری (shairing) تصاویر و فیلم های کوتاه و ... بین همدیگر و یا جمعی از افراد جامعه می پردازند. رشد فزاینده ی استفاده از فضای مجازی در بین ایرانیان و ایجاد ارتباطات متنوع و گسترده و بدون محدودیت با آحاد ابناء بشر اعم از ایرانی و غیر ایرانی ، مسلمان و غیر مسلمان ، با تمام تفاوت های فرهنگی که در جامعه ی واقعی و عینی وجود دارد موجب شده که انسان جذب این نوع از ارتباط اجتماعی شود. بطوری که بسیاری از ارتباطات فامیلی و دوستانه در محیط های عینی اعم از کاری ، مدرسه ، دانشگاه و ... در این بستر صورت می پذیرد.

جامعه های مجازی (social network) در چند سال گذشته تغییراتی اساسی در سبک زندگی شهروندان دهکده جهانی داده اند، اگر چه این تغییرات بر حسب مناطق جغرافیایی، فرهنگها و شرایط اقتصادی جوامع مختلف شدت و ضعف دارند اما انکار ناپذیر نیستند همچنان که اجتناب ناپذیر هم نیستند. برای درک بهتر تاثیرات جامعه های مجازی و مطرح شدن حضور در آنها به عنوان بخشی از سبک زندگی، بهتر است به آمارها مراجعه کنیم:

وقتی در بین ابزار های ارتباطاتی در نیم قرن گذشته بین رادیو ، تلویزیون ، اینترنت و موبایل مقایسه ای از جهت میزان گرایش مخاطبان به استفاده از این نوع ابزار انجام دهیم بیشتر ابعاد این ابزار جدید را خواهیم فهمید.

38 سال طول کشید تا مخاطبان رادیو در جهان به 50 میلیون نفر برسد. 13 سال طول کشید تا مخاطبان تلویزیون به 50 میلیون نفر برسد. و در مورد کاربران اینترنت این زمان معادل 4 سال است تا تعداد کاربران اینترنت به 50 میلیون نفر برسد. برای فیسبوک ۳.۶ سال و برای توئیتر اندکی کمتر و برای گوگل پلاس ۸۸ روز. از همه جالب تر اینکه با برسی های صورت گرفته برنامه های موبایل در مدت 9 ماه به یک میلیارد کاربر رسید (فاکس ۱۹۹۹) .

* هر روز بیشتر از ۲۹۴ میلیارد ایمیل فرستاده می‌شود.

* هر روز بیش از ۲ میلیون پست وبلاگ نوشته می‌شود.

* اگر فیس‌بوک کشور بود امروز سومین کشور بزرگ دنیا بود.

* در هر ثانیه دو کاربر جدید وارد لینکدین می‌شود.

* هر روز بیش از دو میلیارد لایک در فیسبوک زده می‌شود.

* هر روز بیش از ۳۴۰ میلیون توئیت در توئیتر منتشر میشود.

* بیش از ۲۷۰ هزار دلار در دقیقه آنلاین هزینه می‌شود.

* بیش از یک و نیم میلیارد کاربر آنلاین گفته‌اند که رویدادها را از طریق شبکه های اجتماعی دنبال میکنند! این رقم ۲۰ درصد جمعیت جهان است.

* در مجموع هر روز کاربران بیش از ۲۰ هزار سال در فیس‌بوک وقت صرف می‌کنند.

* مبادلات از طریق تجارت اجتماعی ظرف مدت ۵ سال آینده به بیش از ۳۰ میلیارد دلار می‌رسد.

شبکه های اجتماعی امتحان خود را در رویدادهای اجتماعی پس داده و موقعیت خود را در جوامع و تصمیم گیریها و فعالیتهای کلان تثبیت کرده اند. انتخابات ریاست جمهوری امریکا در دوره گذشته نشانی از حضور و تأثیر رسانه های اجتماعی است.

همان‌طور که آریانا هافینگتون بنیان‌گذار سایت هافینگتن پست(huffingtonpost)  در نشست وب۲ بعد از انتخابات ۲۰۰۸ گفت: «اگر اینترنت نبود اوباما نمی‌توانست رئیس جمهور باشد، اگر اینترنت نبود او حتی نمی‌توانست کاندیدای ریاست جمهوری بشود». به عنوان مثالی از نتایج فعالیتهای تیم رسانه ای اوباما می توان اشاره کرد که اوباما تا روز انتخابات ۲۰۰۸ به یکی از محبوب‌ترین چهره‌ها در میکروبلاگ توئیتر تبدیل شده بود و بیش از ۱۱۸۰۰۰ دنبال‌کننده داشت، در حالی که رقیب جمهوری ‌خواهش مک‌کین تنها از ۴۹۴۲ دنبال کننده برخوردار بود. تیم رسانه ای اوباما بیش از ۱۴.۵ میلیون ساعت ویدئوی رایگان بر روی یوتیوب قرار داد و تعداد ۸۴۴۹۲۷ نفری دوستان اوباما در سایت مای اسپیس(MySpace)  چهار برابر بیشتر از مک کین بود. همچنین شبکه اجتماعی My.BarackOBAMA.COM بیش از دو میلیون عضو داشت.

در سال ۲۰۰۸ هنوز رسانه های اجتماعی جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده بودند، از افتتاح توئیتر تازه ۲ سال می گذشت و تعداد کاربران فیسبوک کمتر از ۱۰۰ میلیون نفر بود، همچنین تلفن‌های هوشمند و تبلتهای امروزی نیز در آن زمان فراگیر نبوده و قابلیتهای امروز را نداشتند. در سال ۲۰۱۲ جمهوری خواهان با درس گرفتن از شکست قبلی سعی کردند اشتباهات خود را جبران کنند. کمپین انتخاباتی رامنی با رفتاری عجیب اکانت هایی جعلی در توئیتر خرید و بدین ترتیب متوسط روزانه دنبال کنندگان جدید او از ۴-۳ هزار نفر به بیش از ۲۰ هزار دنبال کننده جدید در روز رسید. همچنین این کمپین نرم افزاری(Application)  مخصوص iOS و اندروید معرفی کرد. یک تیم کامل از متخصصان علوم ارتباطات در بوستون که تعدادشان از ۱۴ نفر شروع و به بیش از ۱۰۰ نفر رسید فعالیتهای کمپین رامنی را جهت دهی کردند.

در طرف دیگر اوباما نیاز چندانی به تغییر استراتژی اش در استفاده از رسانه‌های اجتماعی نداشت. حضور او به عنوان رئیس جمهور امریکا طی چهارسال باعث ارتقاء رتبه ی او در شبکه‌های اجتماعی شده بود. اکانت توئیتر او در بین سایر دولتمردان جهان با ۲۰ میلیون دنبال کننده در مکان نخست قرار داشت و در فیسبوک نیز اکانت او ۳۰ میلیون لایک دریافت کرده بود. تیم اوباما نیز همانند رامنی استفاده از اپلیکیشنهای موبایل، پیام کوتاه و سایر ابزارهای نوین را در دستور کار خود قرار دادند.

همچنین در جنگ اخیر غزه، توئیتر به عنوان یک ابزار جنگی مورد استفاده قرار گرفت، به گفته رسانه ها اگر ۲۰ سال پیش این CNN بود که اولین گزارش‌ها را از جنگ به خانه‌ها می‌برد به نظر می‌رسد که حالا نظامی‌ها با دور زدن رسانه‌ها قصد دارند تا خودشان به طور مستقیم با مخاطبان رو بهرو شوند. طرفین منازعه با استفاده از اکانت هایشان در توئیتر آخرین اخبار پیرامون رویدادها و اتفاقات جنگ را از نگاه خود مخابره می‌کردند.

سرعت شیوع استفاده ی مخاطبان از برنامه های تلفن همراه نسبت به دیگر رسانه های ارتباط جمعی ، به قدری بالا است که سیستم های نظارتی سنتی کنونی قادر به محدود سازی و کنترل نیستند. و به خوبی نشان می دهد که شبکه های اجتماعی با تولید جامعه ی مجازی نقش بسیار مهمی در زندگی بشر امروز دارد.

سوء استفاده ها و دزدی اطلاعات شخصی از جمله آسیب هایی است که این روز ها افراد با آن روبرو هستند. وقتی به پرونده های موجود در پلیس فتا توجه شود در می یابیم که این آسیب ناشی از عدم آگاهی و عدم آموزش های لازم جهت محدود سازی دسترسی مخاطبان در ارتباطات مجازی است. و یا اینکه افراد به فراخور اعتقادات و سلایقی که دارند. این طور می پندارند که در این فضای مجازی می توانند بطور مطلق آزاد باشند. در حالیکه از هزینه های این آزادی غافلند و بعد از اینکه مورد سوء استفاده قرار می گیرند مسئولیت را متوجه دستگاه های امنیتی و حاکمیتی می دانند.

در اینجا ما می خواهیم با رویکردی ایجابی و بر اساس اعتقادات و فرهنگ ایرانی اسلامی افراد جامعه و خانواده ها را متوجه مسئله ی عفاف در فضای مجازی کنیم. در واقع خاستگاه (concept) این موضوع امنیت فرهنگی است. همانطور که خاستگاه رعایت عفاف در جامعه ی واقعی امنیت اجتماعی است. و ما برای امنیت بیشتر ، عدم سوء استفاده های ممکن و جلوگیری از فحشا در جامعه به لزوم عفاف در جامعه ایمان داریم. در جامعه ی مجازی نیز همین انگیزه ، موجب ضرورت رعایت عفاف می شود.

در ابتدا باید توضیح داد که علت نیامدن کلمه ی حجاب در قرینه ی عفاف برای این است که لغت حجاب ذهن را به سمتی هدایت می کند که مخاطبان این مقاله صرفا خانم ها هستند در حالیکه مسئله ی ما شامل تمام آحاد جامعه اعم از جنسیت یا سنین خاصی می باشد.

دیدگاه های مختلف به امنیت فرهنگی

امنیت فرهنگی مقوله ای است که در جامعه ی دینی و هویت محور ایران بسیار اهمیت دارد. مصونیت فرهنگ فرد و جامعه از هرگونه تعرض و تهدید موجب تمایز هویتی آحاد یک جامعه از دیگر جوامع می شود. مجموعه ی اعتقادات و باور ها و آداب و رسوم یک جامعه و همچنین روش زندگی ، تعامل ، گفتگو و ... که در یک جامعه بخشی از فرهنگ است در جریان توسعه ی ارتباطات جهانی و فرا منطقه ای و بدون مرز مورد تهدید نسبت به آمیختگی و حتی برخورد با دیگر فرهنگ ها است. از این رو نیازمند تمهیداتی هستیم تا این فرهنگ "خودی" مورد تاخت و تاز دیگران قرار نگیرد.

در این جا لازم است به دیدگاه های در مورد تعاملات فرهنگی در جهان امروز اشاره کنم. بعضی اندیشمندان حوزه ی علوم اجتماعی فرهنگ های موجود در جهان بشری امروزی را به مثابه توپ های بیلیارد می پندارند که این فرهنگ ها هرچه به هم نزدیک تر می شوند احتمال برخورد و چالش فرهنگی در سایه ی این تعامل فرهنگی شدت می یابد. پس باید برای حفظ هویت فرهنگی از برخورد اجتناب نمود و حتی الامکان دوری گزیدن جوامع از آمیختگی فرهنگی را توصیه می کنند.

در این میان البته بعضی از این نهله هم هستند که به عنوان رئالیست های مدرن قایل هستند که چون شرایط مقتضی امروز جامعه ی جهانی ارتباطات گسترده را می طلبد و نمی توان بصورت ایزوله در گوشه ای از جهان بصورت جزیره ای جدا به لحاظ فرهنگی زندگی کرد پس بهتر است نیروی قوی تری در این گوی در حال حرکت فرهنگ خودی به سوی دیگر گوی ها و فرهنگ ها دارا باشیم تا در صورت برخورد بتوانیم موجب حرکت دادن در جهت خود و همراه نمودن دیگر فرهنگ ها بشویم.

دیدگاه دیگری در تعاملات اجتماعی بشری وجود دارد که معتقد است فرهنگ ها در جامعه کلان جهانی بصورت طبقات یک کیک هستند که طبقات فوقانی فائق بر طبقات تحتانی می باشند. در واقع ما در جهان شاهد یک فرهنگ کلان اجتماعی هستیم که در ذیل آن طبقات متعدد و متنوعی از خرده فرهنگ ها قرار دارند و این خرده فرهنگ ها خود را در جهت فرهنگ طبقه بالا هماهنگ و همراه می کنند.

اگر یک فرهنگ در این دیدگاه بخواهد خود را بر دیگر جوامع تحمیل کند باید بر دیگران فائق باشد و به میزان برتری هر طبقه بر دیگر طبقات فرهنگی ، این فرهنگ از امنیت بیشتری نسبت به دیگران برخوردار است و به نسبت زیرین بودن این طبقه بر دیگر فرهنگ های فوقانی مورد تهدید است.

در دیدگاه مدرن که امنیت را فقدان خشونت می داند به مثابه یک سالاد به فرهنگ ها در جامعه ی کلان بشری نگاه می کند. که با گرد هم آمدن و مخلوط شدن فرهنگ ها است که یک سالاد خوشمزه حاصل می شود و مجموعه ی فرهنگ جهانی در سایه ی این ارتباط معنی پیدا می کند.

در واقع خرده فرهنگ ها از این دیدگاه در کنار هم زندگی مسالمت آمیزی دارند و هر یک به اجرای منویات خود می پردازند و بر یکدیگر تاصیر و تاثر دارند. و مجموعه ی آن ها ست که کلان فرهنگ را می سازد. در واقع در این دیدگاه مخاطب (audience) اصالت دارد. رقابت در خرده فرهنگ ها بر سر تامین نیاز ، جلب رضایت و جذب مخاطب است. و در این نوع دیدگاه لیبرالی تعریف امنیت ، صرفا ایمنی ناشی از فقدان خشونت است.

اما بالاخره به قول باری بوزان اگرچه امنیت فردی گویای سطح مشخص و مهمی از تحلیل است ، ولی اصولا امنیت شحصی تابع ساختارهای سیاسی عالیتر دولتی و بین المللی قرار می گیرد. و بالاخره امنیت فرهنگی یک جامعه مهم تر از امنیت فرهنگی یک شخص ، خود را می نمایاند. پس در شرایط واقعی و غیر آزمایشگاهی تهیه ی چنین سالادی ممکن نیست و یا بطور محدود در زمان و مکان خاصی از جهان قابل اجرا است.

دورکیم از نظریه پردازان اجتماعی فرانسه است . نام و آوازه امیل دورکیم در قرن بیستم بیش تر به دلیل دفاع وی از کارکرد گرایی و پوزیتیویسم بود . وی از دانشمندانی به شمار می رود که حامی تحلیل فرهنگی بوده است. از نظر دورکیم جامعه تا حد زیادی یک پدیده اخلاقی است و احساس همبستگی ، گرد هم آورنده اجزاء و عامل پایداری جامعه است . دورکیم بر این عقیده بود که همبستگی اجتماعی موجب قوام جامعه می شود و از بی نظمی و نابسامانی جلوگیری می کند . دورکیم در بررسی های خود اذعان داشت جوامعی که از همبستگی مکانیکی برخوردارند ؛ به دلیل شباهت در اندیشیدن , انعطاف کمتری دارند و گرایش به سختی و خشونت در آن ها بیشتر است اما در همبستگی ارگانیکی هدف از مجازات افراد جذب دوباره آنها به گروه است . و جامعه انعطاف بیشتری دارد . جامعه از نظر دورکیم , به همان اندازه که یک اندیشه و باور است , مجموع ملموس از افراد و اعمال نیز هست . برای مثال وی به هنگام نوشتن در خصوص دین این اصرار را هم دارد که دین صرفا مجموعه ای از اعمال نیست ، بلکه در عین حال نظامی است از افکار که هدفشان توصیف جهان می باشد. دورکیم برای نقش فرهنگ به عنوان عامل ایجاد ثبات اجتماعی و همچنین تعادل اجتماعی اهمیت زیادی قایل است . (نظریات فرهنگی – دکتر صالحی امیری)

امنیت فرهنگی در این دیدگاه در واقع از اهمیت والایی برخوردار است و به منزله ی امنیت اجتماعی پنداشته می شود. هر عاملی که منجر به بر هم خوردن ثبات و تعادل اجتماعی شود مزموم است.

یکی از گنجینه های عظیم فکری مارکسیسم غربی وابسته به دانشگاه فرانکفورت بود که در شهر فرانکفورت و با سرمایه فلیکس وایل تاسیس شد . در این موسسه اندیشمندان علوم اجتماعی باهم همکاری می کردند که از چهره های معروف آن می توان به تئودور آدرنو ، والتر بنیامین ، اریش فروم ، هربرت مارکوزه ، فردریش پولاک ، و کاکس هورکهایمر نام برد. یورگن هابر ماس و کارل اتواپل نیز جزو این مکتب بودند در واقع اکثر آنها یهودیانی بودند که بر اثر فشار سیاست های یهود ستیزانه هیتلر و نازیسم به ایالات متحده مهاجرت کردند و از دیدگاه این اندیشمندان علم و عقلانیت در سنت روشنفکری غرب که داعیه آزادی انسان را در سر می پرورانند نه تنها به آزادی منجر نشد بلکه انسان را در بند کشید . (نظریات فرهنگی – دکتر صالحی امیری)

در این دیدگاه فرهنگ عامل در بند کشیدن آزادی است و به کلی امینت فرهنگی نه تنها مطلوب نیست که قواعد آن مثل دیواری است که باید آن را تخریب نمود. از نظر آنان صنعت فرهنگ پدیده ای کاذب ، نادرست و ویرانگر است که به صورت مجموعه ای از عقاید از پیش بسته بندی شده ، در حجمی انبوه تولید و به کمک رسانه های جمعی به خورد توده ها داده می شود . فرانکفورتی ها بر این نکته تاکید دارند که با فرهنگ نمی توان در قالب شیوه های نقد فرهنگی رایج و قراردادی و بدون در نظر گرفتن جایگاه آن در کلیت اجتماعی بر خورد کرد . بنابراین با هر نوع برداشت از فرهنگ که آن را حوزه ای مستقل از جامعه تلقی کند ، مخالفند و آن را رد می کنند .

ماتیو آرنولد فرهنگ را مجموعه معارف یا بهترین اندیشه ها و کردارهای آدمیان تعریف می کند آرنولد با شعار فرهنگ و نقادی به جنگ بی فرهنگی سود جویانه و کوته بینانه می رود و پیش بینی می کند که مذهب جزمی جای خود را به شعر بعنوان علل الزامی جامعه مدرن خواهد داد . اهمیت کار آرنولد در حوزه مطالعات فرهنگی این بود که با برداشتی از فرهنگ به سراغ نقد اجتماعی رفت . مطالعات آرنولد با قانون آموزش عمومی، ضعف کلیسا و مذهب در زندگی روزمره مردم و تاثیرات بالقوه بازار روزنامه های کثیر الانتشار و بنگاههای نشر همزمان بود . به عقیده وی حاصل این تحولات زوال بسیاری از فضائل اجتماعی بود . همه اصرار او این بود که باید نیرویی در جامعه باشد تا مردم را در خدمت آرمانی برتر از آرمان های فرد عادی قرار دهد.

ماتیو آرنولد از این نظر که مفهوم فرهنگ مستلزم خرد و اندیشه اجتماعی است ، سرسختانه دفاع می کرد . به عقیده او کیفیت زندگی در جامعه صنعتی مدرن تنها با تائید مجدد وحدت فرد و جامعه بهبود می یابد و این وحدت همگانی زمانی محقق می شود که افراد بدنبال آرمانی بروند که آن  را در فردیت صرف قرار دهد . به عقیده وی فرهنگ تنها پادزهر جامعه صنعتی است و نیرویی است که ارزش های انسانی را حفظ می کند و تعالی می بخشد . (نظریات فرهنگی – دکتر صالحی امیری)

آرنولد را (( پیامبر فرهنگ )) ملقب کرده بودند وی تاکید بسیاری بر نقش آموزش و ترویج و ارتقای فرهنگ داشت و باید به این نکته اشاره کرد که از نظر آرنولد فرهنگ رشد روح انسانی است و این دولت است که باید به رشد آن کمک کند . آرنولد به نقش دولت در اجرا و تنظیم راهکارهای فرهنگی تاکید فراوانی داشت و در رسیدن به مطلوب ، از لحاظ فرهنگی عدم دخالت دولت را غیر ممکن می دانست . با این نگاه امنیت فرهنگی بسیار مهم و برای جامعه استراتژیک است. و جزو وظایف دولت است. این دولت است که در درجه ی اول در مقابل نا امنی فرهنگی و آسیب های فرهنگی مورد مواخذه قرار می گیرد. اوست که باید راه کارهایی را از طریق آموزش و تربیت به آحاد جامعه بیاموزد تا امنیت فرهنگی احصاء شود و اگر کسی از آحاد جامعه خواست به این امینت خدشه ای وارد کند آن وقت بصورت انتظامی با او برخورد شود. اما همانطور که در ماهیت جامعه ی مجازی بیان شد چنین نگاهی به مقوله امنیت فرهنگی غیر قابل اجراست. به دلیل سرعت تغییر و مجازی بودن جامعه.

نقطه تمرکز اندیشه هوگارت ، نظریه پرداز فرهنگ معاصر انگلیسی و بنیانگزار مرکز مطالعات فرهنگی معاصر تحلیل زندگی ، اخلاق فرهنگ طبقه کارگر در مقابل خطر گسترش فرهنگ توده ای آمریکایی یا آن چیزی است که وی بربریت درخشان خوانده است .

هوگارت فرهنگ توده را کاملا محکوم نمی کند بلکه صحبت او در باب فرهنگ مقوله ای تازه مانند فرهنگ ترکیبی یا فرهنگ تدارک دیده شده است .

وی بر اموری چون کیفیت زندگی فرهنگی در انگلیس ، تاثیرات جامعه انبوه بر اخلاق متعالی و ضرورت هنر در پرورش اخلاقی و انتقادی عقل و به طور کلی حساسیت انسان می پردازد و بر آن تاکید می کند . در نهایت آنچه در سنت اهل ادب خاص هوگارت دیده می شود ؛ اشتغال ذهنی و تعهد او به فرهنگ طبقه کارگر است .

هوگارت آموزش را عنصری مهم برای رسیدن به ارتقای فرهنگی و ایجاد حس انسانیت مشترک میان جامعه و افراد ؛ تشویق افراد به کسب زندگی کامل تر و تصمیم گیری مستقل می داند . از نظر وی وظیفه آموزش ؛ انتقال فرهنگ است ، اما نه معنای محدود آن که آداب و رسومی خاص دارد .(نظریات فرهنگی – دکتر صالحی امیری)

نظریه امام خمینی در باب فرهنگ ، مبتنی بر ساخت انسان فرهنگی است . ایشان موضوع انسان فرهنگی را به عنوان اصلی ترین جوهر فرهنگ قلمداد نموده و تکامل نظام اجتماعی را مستلزم ساخت انسان فرهنگی می داند. در حقیقت امام خمینی پویایی فرهنگی را در اصل تعلیم و تربیت ، تزکیه نفس به طهارت روح و عمل حسنه تبیین نموده و با استناد به تعالیم عالیه اسلام، فرهنگ را اساس جامعه می دانند .

ایشان در جای دیگر فرهنگ را مایه سعادت و شقاوت جامعه می دانند و می فرمایند : فرهنگ مبدا همه خوشبختی ها و بدبختی ها ی ملت است . اگر فرهنگ ناصالح باشد این جوان هایی که تربیت می شوند با این تربیت های ناصالح این ها در آتیه فساد ایجاد می کنند .

تعریف فرهنگ از دیدگاه امام خمینی : فرهنگ عبارت از دانش ، ادب ؛ تعلیم و تربیت ، اعتقادات ، اخلاق و عمل ، گرایش های فکری ، هنجارها ، باورها ، ارزش ها ، برداشت ها و هنر ، اجتماع و قواعد آن ها در جامعه .

از نظر امام خمینی وابستگی فرهنگی منشا سایر وابستگی ها و عامل عقب ماندگی کشور و استقلال فرهنگی عامل تحقق استقلال در سایر ابعاد است.

ویژگی اصلی فرهنگ اسلامی در مقایسه با فرهنگ های غربی و استعمار ی عبارتند از :

-       غنی بودن

-       مترقی و موافق توسعه و پیشرفت بودن

-       انسان سازی و هدایت انسانی

-       استقلال از شرق و غرب و عدم قوم گرایی و ملیت گرایی

-       توجه خاص به اصول اعتقادی و اخلاقی

-       توجه ویژه به تعلیم و تربیت و تحصیل علم و دانش

حضرت امام خمینی درزمینه تاثیر فرهنگ اسلامی و جایگزین شدن این فرهنگ پس از پیروزی انقلاب اسلامی به جای فرهنگ استعماری و غربی می فرمایند. شما امروز فرهنگ هایی را که ملت ما را یک ملت وابسته معرفی و خدمتگزار قدرت ها بار آورده بود و فحشا ، فساد و اعتیاد را گسترش روز افزون داده بود و از انسانیت و اخلاق می رفت کنارگیری کند ، در زیر پای خود خرد کرده و شرافت انسانی و تقوا و شهامت و شجاعت و صبرو سلحشوری و مروت و تعاون و توجه به مصالح ملت و کشور را جایگزین آن نموده اید . شما امروز سر افراز برای پیشرفت فرهنگ الهی به پیش می روید .

ایشان می فرمایند : بی شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد ، فرهنگ آن جامعه است اساسا فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می دهد  . و همچنین فرهنگ اساس ملت است ، اساس ملیت یک ملت است .اساس استقلال یک ملت است . حضرت امام ( ره ) عملکرد صحیح فرهنگ و نیز بهره مندی از نتایج پیشرفت علوم و فنون را عامل دستیابی به خوشبختی می دانند و می فرمایند . اگر مشکلات فرهنگی و آموزشی به صورتی که مصالح کشور اقتضاء می کند حل شود ، دیگر مسائل به آسانی حل می گردد . (نظریات فرهنگی – دکتر صالحی امیری)

از دیدگاه ایشان راس همه اصلاحات ، اصلاح فرهنگ است.

تا اینجا مشخص شد که ما برای تعریف امنیت فرهنگی و تعیین دیدگاه مان باید به تعریف هویت و فرهنگ خودمان بپردازیم. فرهنگ ایران ، اسلام ، شیعه ، امروز چند ویژگی هویتی دارد که ریشه در اندیشه ها ، آداب و رسوم اقوام ، منهاج تشیع که در قانون اساسی نیز به آن ها تاکید شده است دارد.

  1. ضرورت استقلال فرهنگی و عدم وابستگی به فرهنگ های غربی و شرقی
  2. عدالت به عنوان یک عنصر موثر در فرهنگ . در واقع عدالت فرهنگی پدیده ایست که فرهنگ را برای مخاطب یک حق می داند. و در این جا نقش مخاطب فرهنگی تعیین می شود.
  3. فرهنگ به عنوان هویت افراد یک جامعه است
  4. فرهنگ مترقی و موافق علم و توسعه ی دانش است.
  5. توجه خاص به اصول اعتقادی و اخلاقی

قرآن کریم در بیانی تمثیلی نقش کارساز امنیت را در رشد و بالندگی جامعه به گونه ای بسیار زیبا بیان داشته و برای منطقه آباد و پر برکت سه ویژگی بیان فرموده است (3) که عبارتند از:

  1. امنیت
  2. اطمینان و آرامش
  3.  روزی و رزق فراوان.

تعریف امنیت فرهنگی

" مصونیت فرهنگ فرد و جامعه، از هرگونه تعرض و تهدید را امنیت فرهنگی می نامند"

به عبارت دیگر: " امنیت فرهنگی عبارت از ایجاد وضعیتی مطمئن، آرامبخش و خالی از هرگونه تهدید و تعرض می باشد که انسان نسبت به دین، افکار، اخلاق، آداب و رسوم، باورها و ارزش ها، میراث فرهنگی، آثار ادبی و... تدارک دیده است"

براساس این تعریف، امنیت فرهنگی در معنای عینی آن "فقدان تهدید" میراث فرهنگی و آثار و ارزش های کسب شده است و در معنای ذهنی آن «فقدان ترس» از هجمه ها و حمله هایی است که ارزش ها، آداب و رسوم، اعتقادات و باورها را در معرض خطر استحاله و یا نابودی قرار می دهد.

با توجه به ویژگی های فرهنگی خودی می توان این طور نتیجه گرفت که امنیت فرهنگی در جامعه ی مجازی در گرو تربیت و آموزش افراد جامعه نسبت به لزوم رعایت حریم های فردی است. برای مخاطب و بازیگر جامعه ی مجازی چند نکته بصورت شفاف باید مشخص شود. اول اینکه با توجه به آموزه های دینی در خصوص عنصری به نام عفاف در بستر زندگی اجتماعی به عنوان یک فریضه ی الهی باید بازیگر فضای مجازی یا مخاطب این رسانه نسبت به ملحوظ داشتن این عنصر در جامعه ی مجازی نیز توجیه باشد.

رعایت عفاف در جامعه ی مجازی برای حفظ امنیت فرهنگی است. و چون ما ایجاد امنیت را به دست افراد خود این جامعه سپرده ایم به الگویی دست یافتیم که با هیچ یک از دیدگاهها و نظریات فرهنگی مغایرتی ندارد. ضمن اینکه مبتنی بر آموزه های فرهنگ ایرانی – اسلامی نیز می باشد. رعایت عفاف در جامعه ی مجازی به معنی حفظ حجاب ظاهری و در دسترس قرار ندادن اطلاعات ، فیلم و عکس شخصی و بدون حجاب از خود و اطرافیان و حتی توصیه به استفاده از اطلاعات جایگزین در پروفایل های شخصی و اجتماعی است. توجه به ویژگی های فنی نرم افزارها در مواجهه با اطلاعات ذخیره شده بر روی دستگاه ارتباطی نیاز ممند داشتن آموزش و اطلاعات کافی فنی در این خصوص است و در اینجا نقش مشاوران فرهنگی و یا مشاوره های فرهنگی آموزشی جهت تنویر افکار استفاده کنندگان از این ابزار ها و نرم افزار ها ضروری می باشد.

تاکید می کنیم منظور از عفاف و حجاب صرفا برای خانم ها نیست. بلکه بسیاری از آقایان نیز باید نسبت به این نکته مراقبت کنند . رجوع به پرونده های قضایی و انتظامی با موضوع فضای مجازی به خوبی نشان می دهد که آقایان از این آفت مصون نیستند.


منابع :

  1. کتاب مفاهیم و نظریات فرهنگی – دکتر صالحی امیری
  2. فرهنگ و تهاجم فرهنگی‎/ ص‎/۳۸۱ سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  3. مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی – شهید مطهری‎/ ص۱۵۶
  4. منیت فرهنگی -  مرتضی طلایی، سعید شریفی،بدری شاه طالبی
  5. دانشنامه ی آزاد ویکی پدیا – اینترنت در ایران